Opowieści Okrągłego Stołu a legendy celtyckie i historia - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Dzieje króla Artura i jego rycerzy są wymyśloną opowieścią, osnutą na autentycznych wydarzeniach z okresu formowania się państw Europy w VI wieku. Postaci bohaterów tych opowieści mają swe źródło w prawdziwych królach, rycerzach, damach dworu, a także w postaciach z legend i mitów starożytnych ludów celtyckich i galijskich. Teksty Wulgaty należą do tzw. materii bretońskiej, która obok materii francuskiej oraz materii romansów rzymskich należy do trzech głównych wielkich tematów literackich, modnych w średniowieczu. Materia bretońska opiera się na kilku filarach tematycznych: miłości dworskiej, Świętym Graalu oraz rycerskiej przygody i zakonu rycerskiego.

Tym, co łączy celtyckie legendy z Opowieściami..., są:

Zależności polityczne

To najważniejsze elementy. Polityka jest ważna, ponieważ pierwsi francuscy pisarze romansów rycerskich służyli na dworach panów, posiadających ziemie na wyspach. Usprawiedliwione więc było ożywianie mitów celtyckich we Francji, a zwłaszcza historii Lancelota, który miał rządzić francuską Bretonią.

Rozwój średniowiecznej wyobraźni

Średniowieczna wyobraźnia jest spoiwem łączącym ludy różnych kultur, żyjących w jednym czasie lub po prostu szanujących tradycję różnych pokoleń. Zarówno Celtowie, jak i Galowie, mieli swoje mity, wyobrażenia magiczne, rytuały, przesądy. Mityczna kraina Logru, rządzona przez Artura po jego ojcu, Uterze, była miejscem, gdzie bezkonfliktowo żyły mniszki, wróżki, rusałki i – wprowadzeni później – święci pustelnicy. Fantastyczne stwory i zjawiska mieszają się z autentycznymi wydarzeniami, jak bitwy. Mówi się o cudowności bretońskiej, czyli całym zespole niemożliwych, nieracjonalnych zdarzeń, występujących w romansach. Istotnym motywem jest tutaj Tamten Świat, czyli kraina zmarłych. Obecność dusz z zaświatów (dobrych i złych) w czasach Artura jest naturalna.

Wyróżnia się trzy rodzaje cudownych tematów, realizowane w literaturze arturiańskiej: porwanie kobiety, podstępy kobiet oraz morska podróż w nieznane. Czasem celtyckie cudowności są w powieści racjonalizowane, np. gdy dawny zły bóg przedstawiany jest jako niegodziwy pan, podstępny rycerz. Techniką średniowiecznego opisu jest hiperbolizacja, obecna zarówno w wątkach z mitologii Celtów, jak i we francuskich, katolickich motywach. Poza tym wyobraźnia średniowieczna operuje alegorią i symbolem. Elementy świata przedstawionego w utworach, nawet o charakterze magicznym, odbijają obraz zamku feudalnego. Na przykład motyw daru przymuszonego stanowi obraz podstawowej relacji wasal – senior (ślepe posłuszeństwo, mała wartość życia ludzkiego, stawianego na szali z niewiadomym), a jednocześnie jest znakiem rycerskiej cnoty szczodrości i wyrzeczenia. Prawdziwie średniowieczna jest symetria cielesnego i duchowego znaczenia symboli.

Znaczenie etyki dworskiej w życiu społecznym wysp i kontynentu

Etyka dworska dotyczy zwłaszcza obyczajów panujących między płcią piękną i płcią przeciwną. Średniowieczne pojęcie kobiety, przynajmniej to uformowane z dzieł literackich, oscyluje na skojarzeniach ze stworzeniami z Tamtego Świata oraz zwyczajami dam dworu. Czarodziejki, wróżki, królewny, damy mają wiele cech nadzwyczajnych, właściwości fantastycznych. Fascynacji erotycznej nie budzi podlotek, piękny sługa-młodzieniec (jak w mitologii greckiej Ganimedes), ani Hermafrodyta, ani piękna dziewica-boginka, ale dojrzała, zamężna kobieta. Bohaterki arturiańskie to Izolda, Ginewra, Viviana. Miłość do nich ma charakter kategoryczny, wielu rycerzy kocha te postaci i wszyscy mogą poświęcić nawet swe życie dla dobra dam. Schemat kobiety, która zamyka rycerza pod skrzydłami swej egoistycznej miłości, jest bardzo częsty. Kochanka nie zrobi dla swego adoratora wszystkiego, inaczej niż rycerz dla niej. Ale miłosne oczarowanie, nawet kobietą-wróżką, prowadzi do osiągnięcia wartości wyższych.

Wspólna tematyka chrześcijańska (symbolika Graala)

Tematyka chrześcijańska pojawiła się w opowieściach arturiańskich wraz ze Świętym Graalem. Badacze twierdzą, że sam symbol wywodzi się z celtyckich wierzeń i praktyk i został po prostu wchłonięty przez francuski katolicyzm. Pierwszym autorem, u którego występuje Graal, jest Chrétien. Lecz tu mało jest jeszcze elementów katolickich, czysto religijnych. Chrystianizacja tematu następuje dopiero u Wolframa von Eschenbacha i Roberta de Borona, kiedy wyjaśnione są funkcje świętego naczynia.

Ludowy fatalizm

Fatalizm wyraża się m.in. w tym, że wszystko, co dotyczy królestwa Logru, jest z góry przewidziane. Żaden z bohaterów nie jest w stanie przełamać fatum, zmienić biegu historii. Przepowiadaniem zajmuje się Merlin. Zawsze istotna jest też funkcja przyrody w dziejach bohaterów. Lasy Logru rządzą się prawami determinizmu przyrody, co oddziałuje na losy ludzi. Ten wydobędzie miecz ze skały, kto miał to zrobić według przepowiedni, ten zdradzi, komu zdrada była już pisana. Czas przygód nie trwa wiecznie, mimo rozmiarów cyklu. Wraz ze zmierzchem życia Artura, dochodzi do kresu tamten świat. Można mieć nadzieję tylko na powrót na wyspę Awalon, jak król Artur.

Znaczenie rycerstwa w całej ówczesnej Europie

We wczesnych legendach arturiańskich rycerstwo było silnie związane z urodzeniem, statusem społecznym. Na początku kasta laicka, rządząca się prawami honoru i lojalności seniorom (rycerze byli wasalami panów i królów) była szanowana i podziwiana w społeczeństwie. Z czasem, gdy Kościół zaczął mieć coraz większe poparcie polityczne i społeczne, rycerze stracili na wizerunku. Kiedy w tekstach arturiańskich pojawił się Święty Graal, rycerz musiał zacząć służyć nie tylko damie swego serca i zakonowi (społeczności, kaście rycerskiej, do której należał), ale także sprawie najwyższej wagi – wierze chrześcijańskiej. Postaci królów, także Artur, często są przykładami konfliktu pomiędzy funkcją rycerza a funkcją króla. Pierwszy – tzw. błędny rycerz – wyruszał na wojny: obronne przeciw najeźdźcom, podboje lub wojny przeciw poganom, a także walczył w wielu bitwach i pojedynkach w sprawach honoru. Drugi sądził czyny innych, siedząc na tronie, mając mnóstwo obowiązków w zamku. Rycerstwo urządzało turnieje (z czasem potępione przez Kościół i wyłączone z życia społecznego jako zbyt krwawe rozrywki), zawiązywało zakony, m.in. stowarzyszenie rycerzy Okrągłego Stołu. Powieści rycerskie służyły jednakże dodatkowej nobilitacji rycerstwa, ponieważ z czasem to Kościół trzymał władzę nad społeczeństwem, a pierwotne ideały rycerstwa nie miały swych źródeł w religii. Poza tym rycerze dopuszczali się zwykłych rozbojów i zbrodni, literatura tuszowała te ciemne strony. Można zatem mówić o swoistym dydaktyzmie narracji Opowieści..., która z pospolitych zabijaków, wyruszających na polowania na ludzi (tak wyprawy wojenne nazywa T. Komendant – patrz: Bibliografia) robi dzielnych wojowników broniących honoru damy lub wartości religijnych. W późnych tekstach kręgu arturiańskiego rycerstwo staje się zawodem – nie sportem ani rozrywką. Wymaga od rycerza trudu, poświęceń, wyrzeczeń, nieustannego ćwiczenia ciała i ducha.

Graal jest tematem zapoczątkowującym wielką literaturę europejską. Wpływy tego motywu można porównywać z siłą mitologii greckiej. Legenda żywa jest do dziś, o czym mogą świadczyć przykłady z filmu i literatury (patrz: Współczesne interpretacje Opowieści Okrągłego Stołu). Arturiańskie legendy czerpały z bezimiennej, różnojęzycznej podstawy sprzed wieków, ale zawsze miały, i mają, moc mitotwórczą. Wulgata zbiera późnośredniowieczne manuskrypty, które przecież nie stały się początkiem żadnej religii. Są natomiast dowodem celebrowania słowa i miłości w kulturze europejskiej. Oznacza to, że dały początek wspaniałym dziełom i kierunkom rozwoju nie tylko literatury, ale też filozofii, czy ogólnie myśli europejskiej. Nawet bluźnierczy Don Kichot został wpisany w orbitę arturiańską – parodia romansu rycerskiego stała się pierwowzorem dla literackich arcydzieł.

Historia lub domysły wokół postaci Artura

Niektórzy badacze uważają, że Artur rzeczywiście władał okolicami Glastonbury i Exeter w latach 516-542. Celtowie sławili go za odparcie najazdu Saksonów (ród germański). Po Arturze rządzili na wyspach Bretończycy i Normandczycy (słynny Wilhelm Zdobywca). Oni to rozpowszechniali stare tradycje obrony Walii i terenów przyległych przed nowymi najeźdźcami. Artur miał dać początek rodowi Plantagenetów. U kresu swego panowania, po bitwie pod Salisbury, król udał się na wyspę Awalon i tam zaginął. Legenda głosi, że za czasów Ryszarda Lwie Serce odnaleziono tam grobowiec Ginewry i Artura.


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Poszukiwanie Świętego Graala – streszczenie
2  Opowieści Okrągłego Stołu – problem gatunku
3  Opowieści Okrągłego Stołu - bohaterowie, najważniejsze miejsca i przedmioty



Komentarze: Opowieści Okrągłego Stołu a legendy celtyckie i historia

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: